بن بست ایران و آمریکا در میدان جنگ و دیپلماسی | ترامپ بهدنبال راهحل جادویی است | چرا تهران تن به اجبار نخواهد داد؟
بهگزارش اقتصادنیوز، درحالی که رئیسجمهور آمریکا در تلاش است تا فشار اقتصادی بر تهران را افزایش دهد، بهاحتمال زیاد ایران بدون رسیدن به یک توافق بزرگ و آبرومندانه حاضر به معامله نخواهد شد.
جستوجو برای فرمول جادویی پیروزی در ایران
استیون ارلانگر در نیویورکتایمز نوشت: دونالد ترامپ همچنان به دنبال یافتن فرمولی جادویی است که بتواند برای او پیروزی در ایران را به همراه داشته باشد.
اقتصادنیوز: قدرتهای بزرگ اغلب در شرایط بنبست نظامی دچار اشتباهات راهبردی در تصمیمگیری میشوند. آنها بهجای ارزیابی دقیق هزینه و فایده، عواملی مانند حفظ اعتبار، ترس از عقبنشینی، یا تلاش برای توجیه هزینههای گذشته را وارد معادله میکنند. تجربه جنگ ویتنام نمونه بارزی از این اشتباهات است.
اولین اقدام نظامی او علیه ایران، حملات هوایی مشترک با اسرائیل در ژوئن گذشته بود که به گفته او با هدف نابودی برنامه هستهای ایران انجام شد. سپس در فوریه، یک کارزار شدید حملات هوایی با همکاری اسرائیل اجرا شد که به ادعای ترامپ، به هدف تغییر رژیم صورت گرفت.
در ادامه، او بر روی محاصره کشتیرانی ایران شرط بست تا آنچه کنترل ایران بر تنگه هرمز مینامید، پایان یابد.
توقف عملیات آزادی کشتیها
در اقدامی دیگر، ترامپ طرحی را تحت عنوان عملیات آزادی اعلام کرد و که هدف این طرح کمک به هدایت کشتیهای گرفتار شده برای عبور از تنگه هرمز بود.
ایران در واکنش به این اظهارات، کشتیهایی را که بدون اطلاع وارد محدوده اعلامی شدند را با موشکها و پهپادها مورد حمله قرار داد. با توجه به خطرات موجود، بیشتر نفتکشها در حال حاضر تمایلی به عبور از این تنگه ندارند. از سویی، چند ساعت بعد ترامپ اعلام کرد که این عملیات به علت وجود امکان یک توافق واقعی، فعلا متوقف شده است.
توانایی بالای تهران در تحمل فشار اقتصادی
به باور مقامات و تحلیلگران، باور دونالد ترامپ مبنی بر اینکه این اقدامات میتواند ایران را وادار به تسلیم کند، به شدت اشتباه است. به گفته آنان، این نگاه ناشی از سوءبرداشت نسبت به استراتژی، روانشناسی و تواناییهای سازگاری جمهوری اسلامی ایران است.
به باور ایران، این کشور در شرایط فعلی دست بالا را دارد و میتواند فشار اقتصادی را مانند گذشته تحمل کند؛ حتی بیشتر از مدت زمانی که آمریکا بتواند افزایش قیمت انرژی ناشی از اختلال در تنگه هرمز را تحمل کند.
واقعیت ممکن؛ توافق دوطرفه بهجای تسلیم یکطرفه
در حالی که مواضع ایران سختتر شده، تاکتیکهای دونالد ترامپ در قبال این کشور هنوز تغییری نکرده است.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بینالمللی در این باره میگوید: «در هر مرحله ای که فشار به نتیجه موردنظر نرسیده، ترامپ به دنبال ابزار جدیدی برای ایجاد اجبار بوده؛ ابزارهایی که تصور میکرد میتواند بهطور جادویی پیروزی را برای آمریکا به ارمغان بیاورد. او همیشه فکر میکند که فقط یک چرخش کوچک دیگر تا پیروزی فاصله دارد.»
او افزود: «ممکن است که فشار در طول زمان مؤثر باشد، اما ایجاد فشار بدون یک راه جایگزین، روشی بینتیجه است. ترامپ این را درک نمیکند که بدون ارائه یک راهحل آبرومندانه و توافقی دوطرفه، نه تسلیم یا شکست تهران، هیچ توافقی حاصل نمیشود.»
زمان بهنفع تهران است
کارشناسان نسبت به اینکه زمان به نفع ترامپ باشد، تردید دارند.سوزان مالونی، متخصص امور ایران و مدیر برنامه سیاست خارجی در مؤسسه بروکینگز، گفت: «آمریکا میتواند به اقتصاد ایران آسیب بیشتری وارد کند، اما ایران فشار بیشتری را نسبت به هر اقتصاد دیگری در تاریخ تحمل کرده و این فشارها نه به فروپاشی رژیم منجر شده و نه به مواضع منطقیتر.»
او در ادامه ادعا کرد؛ «انگیزههای سیاسیای که معمولا به مصالحه منجر میشوند، در میان مقامات ایرانی وجود ندارد.»
او همچنین درباره زمانبندی گفت: «من تردید دارم که محاصره بتواند در بازه زمانی مورد نیاز برای جبران اقتصاد جهانی و پیش از انتخابات میاندورهای در آمریکا به نتیجه برسد.»
از تهدید تا ابراز تمایل به توافق
ترامپ روز سهشنبه در واشنگتن و در پاسخ به خبرنگاران گفت که محاصره آمریکایی تنگه هرمز «بسیار موفق» بوده است. او افزود: «هیچکس جرأت به چالش کشیدن این محاصره را ندارد.»
او همچنین بار دیگر تأکید کرد که ایران خواهان توافق است، اما ایرانیها در رسانهها چیز دیگری میگویند.
درک ناکافی از فرهنگ و سیاست یکدیگر
این درگیری در واقع آزمون ارادهها میان ایران و آمریکا است. به گفته سانام واکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، دو طرف شناخت محدودی از یکدیگر دارند.
او گفت:« آنها از نظر فرهنگی رویکردهای بسیار متفاوتی به مذاکره دارند و حتی چند ساعت هم در کنار یکدیگر در یک اتاق ننشستهاند.»
او افزود: «فکر میکنم رئیسجمهور ترامپ واقعا درک نمیکند چه چیزی ایرانیها را هدایت میکند. آنها تصمیمات خود را بر اساس تولید ناخالص داخلی نمیگیرند، چون اگر اینطور بود، سالها پیش توافق کرده بودند.»
سوءمحاسبه درباره وضعیت اقتصادی ایران
اگرچه فشار اقتصادی بر ایران بالاست، اما به نظر میرسد ترامپ در ارزیابی میزان وخامت آن دچار اشتباه شده است.
او تصور میکند که ظرفیت ذخیرهسازی نفت ایران بهزودی تمام میشود و این کشور مجبور به عقبنشینی خواهد شد. ترامپ پیشتر گفته بود: «اگر آنها فروش نفت خود را به جریان نیندازند، کل زیرساخت نفتیشان منفجر میشود.» او همچنین مدعی شده بود: «ایران تنها سه روز دیگر تا انفجار ذخایر نفتی خود قرار دارد.» ادعایی که کارشناسان آن را اغراقآمیز خواندند.
امکان ذخیره نفت برای ایران وجود دارد
برخی کارشناسان معتقدند که ایران هنوز فرصت زیادی تا پر شدن ذخایر خود و توقف تولید دارد.
طبق گزارشها، ایران در آوریل حدود ۱.۸۱ میلیون بشکه نفت در روز صادر کرده است.
در حقیقت، این کشور میتواند تولید خود را کاهش دهد و همزمان نفت را در نفتکشهای خالی یا قدیمی ذخیره کند؛ نفتکشهایی که هر کدام ظرفیت حدود دو میلیون بشکه را دارند. همچنین بخشی از نفت این کشور از طریق جاده و راهآهن به پاکستان منتقل میشود.
تجربه دور زدن تحریمها
در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، ایران تولید نفت خود را به حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داد، بدون اینکه آسیب جدی به زیرساختهای نفتی آن وارد شود.
تحلیل کارشناسان درباره ناکامی فشار کنونی
برِت اریکسون می گوید؛« ایران هنوز حتی نزدیک به توقف چاههای نفتی خود هم نیست. تحریمها و محاصره میتوانند تأثیرگذار باشند، اما هیچ سناریوی واقعی وجود ندارد که در بازه زمانی قابل اجرا، نتیجه مطلوب ترامپ را ایجاد کند. حتی اگر جنگ همین امروز هم تمام شود، چندین ماه طول میکشد تا شرایط به حالت عادی بازگردد.»
تجربه توافق هستهای ۲۰۱۵ و خروج یکطرفه آمریکا
در گذشته، تحریمهای شدید آمریکا و جامعه جهانی در نهایت منجر به شکلگیری توافق برجام در سال 2015 شد. توافقی که پس از سالها مذاکره بهنتیجه رسید و بر اساس آن، ایران محدودیتهایی را در ازای لغو بخش عمدهای از تحریمها بر برنامه غنیسازی خود اعمال کرد.
در گذر زمان، ایران به تعهد خود پایبند ماند، اما ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را برای وادار کردن ایران به توافقی سخت، اتخاذ کرد؛ اما با وجود فشار اقتصادی شدید و کاهش تولید نفت ایران، هیچ توافق جدیدی حاصل نشد. یک سال بعد، پس از آنکه کشورهای اروپایی نتوانستند راهی برای دور زدن تحریمهای آمریکا پیدا کنند، ایران محدودیتها بر برنامه هستهای خود را نقض کرد. ایران اکنون ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای 60 درصد را در اختیار دارد.
تهران بهدنبال تضمین پایان دائمی جنگ است
ایران اعلام کرده است تا زمانی که محدودیتها در تنگه هرمز و بنادر ادامه داشته باشد، درباره برنامه هستهای خود مذاکره نخواهد کرد و تنها در صورتی وارد گفتوگو میشود که تضمینهایی را برای پایان دائمی جنگ دریافت کند.
گفتوگوها ادامه دارد
با این حال، گفتوگوهای غیرعلنی میان ایران و آمریکا ادامه دارد. تهران بنبست کنونی در میدان را فرصتی برای حل اختلافات دیرینه با واشنگتن میداند.
این وضعیت با تسلیم در برابر فشاری که دونالد ترامپ انتظارش را داشت، متفاوت است.
چرا تهران تن به اجبار نمیدهد؟
به گفته علی واعظ، ایران خواهان توافق است، اما باور دارد که تسلیم شدن در برابر فشار، تنها به افزایش فشار در آینده منجر خواهد شد. او گفت: «آنها نمیخواهند از یک جنگ گرم جان سالم به در ببرند و بعد در یک صلح سرد یخ بزنند. بنابراین، بهدنبال راهحلی دائمی و کامل برای مشکلات کنونی با آمریکا هستند.»
